top of page

Czy chrupanie w kolanach oznacza zużycie stawu? Co mówi nauka o krepitacjach ? Kluczowe wnioski i podsumowanie EBM

3 godziny temu
5 minut(y) czytania

Bezbolesne chrupanie, strzelanie lub trzeszczenie w stawach kolanowych (tzw. krepitacje fizjologiczne) jest zjawiskiem całkowicie normalnym i samo w sobie nie świadczy o uszkodzeniu chrząstki ani o rozwoju choroby zwyrodnieniowej.


Badania naukowe pokazują, że dźwięki te występują nawet u 99% zdrowych osób bez żadnych dolegliwości bólowych. Konsultacji fizjoterapeutycznej lub ortopedycznej wymagają wyłącznie krepitacje, którym towarzyszy ból, obrzęk, uczucie blokowania stawu lub przebyty uraz.


W gabinecie fizjoterapeutycznym jednym z najczęstszych pytań zadawanych przez pacjentów podczas przysiadu jest: „Panie magistrze, czy słyszy Pan jak mi strzela w kolanach? Czy to znaczy, że starła mi się chrząstka?”



Strach przed dźwiękami wydobywającymi się ze stawów jest głęboko zakorzeniony w powszechnej świadomości. Wiele osób z tego powodu rezygnuje z aktywności fizycznej, biegania czy treningu siłowego, obawiając się „dalszego zużywania” stawu. Współczesna medycyna oparta na faktach (Evidence-Based Medicine – EBM) dostarcza jednak jednoznacznych danych, które pozwalają oddzielić niegroźną fizjologię od realnej patologii.


Czym właściwie są krepitacje w stawie kolanowym?


W terminologii medycznej wszelkie odgłosy słyszalne lub wyczuwalne palpacyjnie podczas ruchu w stawie – takie jak trzeszczenie, chrupanie, klikanie czy strzelanie – określamy mianem krepitacji (łac. crepitus).


Z perspektywy biomechaniki i fizjologii stawu źródła tych dźwięków są zróżnicowane i w większości przypadków całkowicie niegroźne:

- Zjawisko kawitacji (trybonukleacji) w płynie maziowym: Wewnątrz torebki stawowej znajduje się maź stawowa zawierająca rozpuszczone gazy (m.in. dwutlenek węgla, azot). Podczas nagłej zmiany objętości jamy stawowej (np. w trakcie wstawania z krzesła) ciśnienie wewnątrzstawowe gwałtownie spada. Prowadzi to do powstania i zapadania się mikropęcherzyków gazu, co generuje charakterystyczne, pojedyncze „kliknięcie” (Kawchuk i wsp., 2015).

- Przeskakiwanie tkanek miękkich nad wyniosłościami kostnymi: Ścięgna (np. pasmo biodrowo-piszczelowe, ścięgna mięśni kulszowo-goleniowych) lub fałdy błony maziowej (plicae) mogą podczas zginania i prostowania kolana delikatnie przesuwać się po wypukłościach kości udowej lub piszczelowej.

- Nierówności powierzchni stawowych: Ruch rzepki w bruździe bloczka kości udowej (staw rzepkowo-udowy) może generować delikatne szmeranie lub chrupanie, zwłaszcza przy zmianach napięcia mięśnia czworogłowego uda.


Co mówią badania naukowe? Chrupanie a choroba zwyrodnieniowa


Przez lata sądzono, że obecność krepitacji jest bezpośrednim zwiastunem choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS / osteoarthritis).


Przeglądy systematyczne i duże badania kohortowe z ostatnich lat zweryfikowały ten pogląd:


1. Powszechność zjawiska u osób zdrowych

Badania kliniczne (m.in. McCoy i wsp. oraz badania obrazowe stawów bezobjawowych) wykazują, że przy użyciu czułych mikrofonów (wibroartrografii) sygnały akustyczne ze stawu kolanowego rejestruje się u blisko 99% zdrowych osób, które nigdy nie zgłaszały bólu kolan. Krepitacje słyszalne gołym uchem występują u około 36–41% populacji ogólnej bez żadnych objawów klinicznych.


2. Czy bezbolesne krepitacje prowadzą do zwyrodnień?

W głośnym badaniu kohortowym przeprowadzonym przez Lo i wsp. (2017) w ramach projektu Osteoarthritis Initiative, przeanalizowano dane blisko 3500 pacjentów przez okres 4 lat. Wyniki pokazały, że osoby z subiektywnymi krepitacjami miały nieco wyższe statystyczne ryzyko rozwoju objawowej choroby zwyrodnieniowej w przyszłości, jednak dotyczyło to głównie grupy, u której już na starcie występowały zmiany radiologiczne lub nadmierna masa ciała.

Z kolei badania Robertson i wsp. (2017) oraz de Oliveira Silva i wsp. (2018) potwierdziły, że u osób młodych i aktywnych fizycznie obecność krepitacji w stawie rzepkowo-udowym nie koreluje z poziomem bólu, gorszą funkcją stawu ani stopniem uszkodzenia chrząstki w rezonansie magnetycznym (MRI).


3. Paradoks unikania ruchu (kinezjofobia)

Największym zagrożeniem wynikającym z chrupania w kolanach nie jest sam dźwięk, lecz reakcja pacjenta. Badania nad bólem przewlekłym wskazują, że błędne przekonanie o „ścieraniu się kości” prowadzi do unikania obciążania kończyny. Tymczasem chrząstka stawowa nie posiada własnego unaczynienia – odżywia się wyłącznie poprzez dyfuzję składników z płynu maziowego, która zachodzi podczas cyklicznego obciążania i odciążania stawu (np. w trakcie marszu, biegu czy przysiadu). Brak ruchu realnie pogarsza kondycję chrząstki.


Kiedy chrupanie w kolanie wymaga diagnostyki? (Czerwone flagi)


Choć same dźwięki nie są powodem do niepokoju, w praktyce klinicznej rozróżniamy krepitacje fizjologiczne od krepitacji patologicznych.


Konsultacja z fizjoterapeutą lub lekarzem ortopedą jest wskazana, gdy dźwiękom towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów:

Cecha

Krepitacje fizjologiczne (Niegroźne)

Krepitacje patologiczne (Wymagają oceny)

Ból

Brak bólu podczas i po wystąpieniu dźwięku.

Ostry, kłujący lub tępy ból pojawiający się w momencie kliknięcia.

Obrzęk i ucieplenie

Brak wysięku w stawie, obrys kolana prawidłowy.

Widoczny obrzęk, uczucie „pełności” w kolanie, podwyższona temperatura w okolicy.

Mechanika ruchu

Pełny, płynny zakres ruchu w stawie.

Uczucie przeskakiwania z blokowaniem się stawu (niemożność pełnego wyprostu lub zgięcia) lub uciekania kolana (giving way).

Kontekst pojawienia się

Występują od lat, nasilają się np. po dłuższym siedzeniu, ustępują po rozgrzewce.

Pojawiły się nagle po konkretnym urazie skrętnym, upadku lub przeciążeniu.


Co robić, gdy kolana chrupią podczas ćwiczeń?


Jeśli Twoje kolana wydają dźwięki podczas przysiadów, wykroków czy wchodzenia po schodach, ale nie towarzyszy temu żaden ból ani obrzęk:


1. Nie przerywaj treningu. Kontynuuj aktywność fizyczną – wzmacnianie mięśnia czworogłowego uda, mięśni pośladkowych oraz grupy kulszowo-goleniowej poprawia stabilizację dynamiczną i rozkład sił w stawie rzepkowo-udowym.

2. Zadbaj o rozgrzewkę. Kilka minut ruchu o niskiej intensywności (np. rower stacjonarny, dynamiczne wykroki) zmniejsza lepkość płynu maziowego i często całkowicie wycisza dźwięki w stawie.

3. Zarządzaj obciążeniem (load management). Zamiast rezygnować z ćwiczeń, dostosuj ich objętość i głębokość ruchu do aktualnej tolerancji tkanek, stopniowo zwiększając obciążenie w kolejnych tygodniach.


Jeśli natomiast odczuwasz ból w przedniej części kolana (tzw. ból rzepkowo-udowy), niepokoi Cię niestabilność stawu lub chcesz sprawdzić biomechanikę swojego ruchu pod okiem specjalisty, warto przeprowadzić obiektywną ocenę funkcjonalną oraz pomiar siły mięśniowej.


Umów wizytę





Najczęściej zadawane pytania (FAQ)


Czy suplementacja kolagenu lub kwasu hialuronowego wyciszy chrupanie w kolanach?


-Nie ma dowodów naukowych potwierdzających, że doustna suplementacja kolagenem eliminuje fizjologiczne krepitacje w zdrowych stawach. Suplementy te mogą stanowić jedynie uzupełnienie terapii w przypadku potwierdzonych zmian zwyrodnieniowych lub tendinopatii, ale nie zastąpią treningu siłowego i prawidłowego obciążania stawu.


Dlaczego kolana strzelają częściej po długim siedzeniu przy biurku?


-Długotrwałe unieruchomienie w zgięciu powoduje zmianę rozmieszczenia płynu maziowego oraz wzrost napięcia spoczynkowego tkanek miękkich wokół rzepki. Pierwsze ruchy wyprostu powodują nagłą zmianę ciśnienia w torebce stawowej (kawitację) oraz przemieszczenie płynu, co generuje głośniejszy dźwięk.


Czy głośne chrupanie podczas głębokiego przysiadu niszczy łąkotki?


-Głęboki przysiad wykonany z prawidłową kontrolą motoryczną jest bezpieczny dla zdrowych łąkotek i chrząstki stawowej. Jeśli ruchowi nie towarzyszy ból ani blokowanie stawu, sam dźwięk podczas schodzenia w dół nie świadczy o uszkadzaniu struktur wewnątrzstawowych.


Bibliografia:

1. Kawchuk, G. N., Fryer, J., Jaremko, J. L., Zeng, H., Rowe, L., & Thompson, R. (2015). Real-time visualization of joint cavitation. PLoS ONE, 10(4), e0119470. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0119470

2. Lo, G. H., Strayhorn, M. T., Driban, J. B., Price, L. L., Eaton, C. B., & McAlindon, T. E. (2017). Subjective Crepitus as a Risk Factor for Incident Symptomatic Knee Osteoarthritis: Data from the Osteoarthritis Initiative. Arthritis Care & Research, 70(1), 53–60. DOI: https://doi.org/10.1002/acr.23246

3. Robertson, C. J., Hurley, M., & Jones, F. (2017). People's beliefs about the meaning of crepitus in patellofemoral pain and the impact of these beliefs on their behaviour: A qualitative study. Musculoskeletal Science and Practice, 28, 59–64. DOI: https://doi.org/10.1016/j.msksp.2017.01.012

4. de Oliveira Silva, D., Barton, C., Crossley, K., Waiteman, M., Taborda, B., Ferreira, A. S., & Azevedo, F. M. (2018). Implications of knee crepitus to the overall clinical presentation of women with and without patellofemoral pain. Physical Therapy in Sport, 33, 89–95. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ptsp.2018.07.007

5. Song, S. J., Park, C. H., Liang, H., & Kim, S. J. (2018). Noise around the Knee. Clinics in Orthopedic Surgery, 10(1), 1–8. DOI: https://doi.org/10.4055/cios.2018.10.1.1


mgr Jakub Myszkowski – fizjoterapeuta, założyciel LABORATORIUM RUCHU Poznań

Autor: mgr Jakub Myszkowski – magister fizjoterapii (Uniwersytet Medyczny w Poznaniu), w trakcie specjalizacji z fizjoterapii (AWF Wrocław), certyfikowany trener przygotowania motorycznego ASCA Level 1. Założyciel LABORATORIUM RUCHU Centrum Fizjoterapii i Medycyny (ul. Drzymały 12a/20, Poznań).


W codziennej praktyce klinicznej łączy diagnostykę funkcjonalną, obiektywne pomiary siły mięśniowej oraz rehabilitację ortopedyczną i sportową opartą na najnowszych wytycznych EBM.




 
 
 

Komentarze


bottom of page